📘 دستهبندی محیطهای نصب در مبحث ۱۳ مقررات ملی ساختمان (ویرایش ۱۳۹۵)
مرجع: دفتر مقررات ملی و کنترل ساختمان
مبحث ۱۳ مقررات ملی ساختمان – ویرایش ۱۳۹۵
فصل ۱۰: محیطهای عادی و مخصوص
🔹 بند 2.10.13 – محیطهای با شرایط عادی (خشک)
✳️ تعریف فنی:
این بخش مربوط به فضاهایی است که در آنها شرایط محیطی، خطر خاصی برای تجهیزات الکتریکی ایجاد نمیکند و بهعنوان محیطهای خشک یا عادی شناخته میشوند.
📌 الزامات اصلی:
- عدم وجود رطوبت قابل توجه در محیط
- نبود گرد و غبار هادی یا ذرات رسانا
- عدم وجود بخارات خورنده یا گازهای خطرناک
- قرار داشتن دما در محدوده استاندارد عملکرد تجهیزات
- امکان استفاده از تجهیزات با درجه حفاظت معمول (IP استاندارد)
- عدم نیاز به الزامات ویژه ضدآب یا ضدانفجار
🏢 نمونههای کاربردی (طبق شرایط ذکر شده در مبحث):
این محیطها معمولاً شامل فضاهای عمومی و اداری هستند، مانند:
- اتاقهای مسکونی (پذیرایی، اتاق خواب، راهروها)
- دفاتر اداری و اتاقهای کار
- کلاسهای آموزشی و فضاهای آموزشی
- فروشگاههای معمولی و مراکز تجاری خشک
- سالنهای اداری و بانکها
- راهروهای داخلی ساختمانها
⚡ نکته اجرایی:
در این محیطها طراحی تأسیسات الکتریکی بر اساس شرایط استاندارد انجام میشود و محدودیتهای خاص محیطهای مرطوب یا خطرناک وجود ندارد.
🔹 بند 3.10.13 – محیطهای نمناک و مرطوب
✳️ تعریف:
این بند مربوط به فضاهایی است که در آنها احتمال وجود رطوبت نسبی بالا یا تماس مستقیم و غیرمستقیم با آب وجود دارد.
📌 الزامات مهم:
- استفاده از تجهیزات با درجه حفاظت بالاتر (معمولاً IP44 و بالاتر)
- جلوگیری از نفوذ آب به تجهیزات الکتریکی
- استفاده از کابلها و لولههای مقاوم در برابر رطوبت
- اجرای صحیح و دقیق سیستم ارتینگ
- نصب تجهیزات بهگونهای که در معرض پاشش یا تماس مستقیم آب نباشند
🏭 نمونههای کاربردی (ذکر شده و رایج در مبحث):
این فضاها شامل محیطهای نیمهمرطوب و خدماتی هستند، مانند:
- آشپزخانهها (بهخصوص آشپزخانه صنعتی و خانگی)
- موتورخانههای تأسیسات ساختمان
- رختشویخانهها (لاندری)
- سرویسهای بهداشتی عمومی
- پارکینگهای سرپوشیده
- انبارهای سردخانهای و فضاهای با رطوبت کنترلشده
- کارگاههایی با شستوشو یا بخار آب
⚡ نکته اجرایی:
این بند پایه طراحی بسیاری از فضاهای خدماتی ساختمان است و انتخاب تجهیزات باید متناسب با شرایط رطوبتی انجام شود.
🔹 بند 4.10.13 – حمامها و فضاهای دارای دوش
✳️ تعریف:
این بخش یکی از حساسترین قسمتهای مبحث ۱۳ است و مربوط به فضاهایی است که تماس مستقیم بدن انسان با آب و رطوبت بالا وجود دارد.
🚿 زونبندی حمام و درجات حفاظت (IP)
📘 بر اساس مبحث ۱۳ مقررات ملی ساختمان – ویرایش ۱۳۹۵ (صفحات ۱۲۶ تا ۱۲۸)
⚠️ مقدمه مهم
در حمام، فضا به چند ناحیه (Zone) تقسیم میشود تا خطر برقگرفتگی کنترل شود.
هر زون بر اساس فاصله از دوش، وان یا محل پاشش آب محدودیتهای خاص خودش را دارد.
🔴 زون 0 (Zone 0) – داخل وان یا کف دوش
📍 تعریف:
این زون خود فضای داخل آب است:
- داخل وان حمام
- داخل سینی دوش (Shower Tray)
- کف محل دوش مستقیم
⚡ شرایط نصب تجهیزات:
- فقط تجهیزات مخصوص محیط غوطهوری مجاز است
- ولتاژ باید بسیار پایین (SELV) باشد
- تجهیزات باید کاملاً ضد آب باشند
🛡 درجه حفاظت (IP):
- حداقل: IPX7
- در صورت تماس مستقیم با آب: IPX8
🚫 موارد ممنوع:
- کلید
- پریز
- جعبه تقسیم معمولی
- هر نوع تجهیز 230 ولت
🔴 زون 1 (Zone 1) – بالای وان یا دوش تا ارتفاع مشخص
📍 تعریف:
این زون شامل فضای عمودی بالای:
- وان حمام
- یا دوش ثابت
تا ارتفاع حدود 2.25 متر از کف
⚡ شرایط نصب:
- فقط تجهیزات مخصوص حمام
- استفاده از سیستم SELV یا تجهیزات ضدآب خاص
- تجهیزات گرمایشی خاص (مثل گرمکنهای حمام استاندارد)
🛡 درجه حفاظت (IP):
- حداقل: IPX4
- در صورت پاشش مستقیم آب: IPX5
🚫 موارد ممنوع:
- پریز برق معمولی
- کلید روشنایی معمولی
- تابلو یا جعبه برق
🟡 زون 2 (Zone 2) – ناحیه حاشیهای اطراف زون 1
📍 تعریف:
این زون در مجاورت زون 1 قرار دارد و معمولاً:
- تا حدود 60 سانتیمتر اطراف زون 1
- و تا ارتفاع مشابه زون 1 (2.25 متر)
⚡ شرایط نصب:
- تجهیزات باید مقاوم در برابر رطوبت و پاشش آب باشند
- استفاده از تجهیزات با ایمنی بالاتر نسبت به محیط عادی
🛡 درجه حفاظت (IP):
- حداقل: IPX4
- در برخی شرایط: IP44 یا بالاتر
✅ تجهیزات مجاز:
- چراغهای ضد رطوبت
- هواکشهای حمام
- برخی تجهیزات روشنایی دیواری مخصوص
🚫 محدودیتها:
- نصب پریز برق فقط در شرایط خاص و با حفاظت RCD (در بسیاری از موارد ممنوع یا محدود)
- کلید معمولی توصیه نمیشود
⚪ خارج از زونها (Outside Zones)
📍 تعریف:
فضای خارج از زون 0، 1 و 2 (مثلاً کنار در حمام یا دیوار بیرونی)
⚡ شرایط نصب:
- این ناحیه کمخطرترین بخش حمام است
- امکان نصب تجهیزات معمولی با رعایت حفاظت وجود دارد
🛡 درجه حفاظت:
- حداقل: IP21 در حالت معمول
- بهتر: IP44 به بالا برای ایمنی بیشتر مانند چراغ آبسان پارس شعاع توس ( برای نمایش کلیک کنید)
✅ تجهیزات مجاز:
- کلید روشنایی (در خارج از زونها)
- پریز برق فقط با رعایت RCD
- چراغهای معمولی یا نیمهضد رطوبت
📊 جمعبندی سریع (جدول آزمونی)
| زون | موقعیت | حداقل IP | ولتاژ مجاز | تجهیزات |
|---|---|---|---|---|
| Zone 0 | داخل آب | IPX7–IPX8 | SELV | فقط تجهیزات خاص |
| Zone 1 | بالای دوش/وان | IPX4–IPX5 | SELV/خاص | محدود |
| Zone 2 | اطراف زون 1 | IPX4 | 230V محدود | روشنایی، هواکش |
| خارج زون | کل فضای بیرونی | IP21+ | 230V | معمولی با حفاظت |
📚 مرجع رسمی
- دفتر مقررات ملی و کنترل ساختمان
- مبحث ۱۳ مقررات ملی ساختمان
- ویرایش ۱۳۹۵
- فصل ۱۰ (صفحات ۱۲۶ تا ۱۲۸)
🚿 نمونههای کاربردی (طبق مبحث و کاربرد اجرایی):
این بند شامل فضاهای زیر میشود:
- حمام منازل مسکونی
- حمام هتلها و مهمانپذیرها
- دوشهای عمومی (استخرها، باشگاهها، سونا و اسپا)
- رختکنهای دارای دوش در اماکن ورزشی
- سرویسهای بهداشتی دارای دوش یا فضای خیس مشابه
⚠️ نکات اجرایی بسیار مهم:
- نصب کلید و پریز معمولی داخل حمام ممنوع است
- تجهیزات فقط در نواحی مجاز (خارج از زونهای خطر) نصب میشوند
- اولویت اصلی طراحی، حفاظت در برابر برقگرفتگی انسان است
📚 جمعبندی نهایی (مهم برای اجرا و آزمون)
- 2.10.13 → محیط خشک: ساختمانهای اداری، مسکونی، آموزشی
- 3.10.13 → محیط مرطوب: آشپزخانه، موتورخانه، لاندری، پارکینگ
- 4.10.13 → حمام و دوش: زونبندی، محدودیت شدید، ارت همپتانسیل
📌 مرجع رسمی:
دفتر مقررات ملی و کنترل ساختمان
مبحث ۱۳ مقررات ملی ساختمان – ویرایش ۱۳۹۵
فصل ۱۰: محیطهای عادی و مخصوص
