معرفی کلید محافظ جان سه فاز (RCD چهار پل)

در این مقاله به بررسی **کلید محافظ جان سه فاز** یا همان **RCD سه فاز (Residual Current Device)** می‌پردازیم. این تجهیز حفاظتی در بازار با نام‌های **کلید محافظ جان سه فاز** یا **کلید محافظ جان چهار پل** شناخته می‌شود.

در واقع:

* **محافظ جان تک‌فاز** → به صورت **دو پل** عرضه می‌شود.
* **محافظ جان سه‌فاز** → به صورت **چهار پل** شناخته می‌شود.

طبق تعریف استاندارد، RCD مخفف *Residual Current Device* است که در فارسی با نام‌های **کلید جریان باقی‌مانده** یا **کلید جریان تفاضلی** شناخته می‌شود.

### نحوه عملکرد RCD سه فاز

مکانیزم عملکرد این کلید بر پایه‌ی **مقایسه جریان رفت و برگشت** است:

* در حالت تک‌فاز: مقایسه بین جریان **فاز و نول** انجام می‌شود.
* در حالت سه‌فاز: مقایسه بین سه جریان **L1، L2، L3** و جریان برگشتی از **نول (N)** انجام می‌شود.

هرگاه اختلاف جریان (تفاضل) بین ورودی و خروجی بیش از **۳۰ میلی‌آمپر** باشد، کلید عمل کرده و مدار را قطع می‌کند. این عملکرد مانع از بروز برق‌گرفتگی و خطرات ناشی از نشتی جریان می‌شود.

* اسم درست طبق استاندارد **Residual Current Device (RCD)** یا **کلید جریان باقی‌مانده / جریان تفاضلی** هست.
* اصطلاح **محافظ جان** در بازار جا افتاده، ولی گمراه‌کننده‌ست، چون باعث می‌شه افراد فکر کنن این کلید همیشه از جان حفاظت می‌کنه. در حالی که در بعضی شرایط مثل تماس مستقیم دو فاز، یا نبود ارت مناسب، RCD نمی‌تونه جلوی برق‌گرفتگی رو بگیره.

می‌خوای برات یه بخش **”اشتباه رایج در نام‌گذاری”** بسازم که هم مقاله‌ات قوی‌تر بشه، هم سئو بگیره، هم خواننده رو آگاه کنه؟

سوال اینجاست می شود از کلید RCD  سه فاز برای مصرف تکفاز نیز استفاده کرد؟!

استفاده از کلید محافظ جان سه فاز در مدار تکفاز؟!

بله؛ هیچ مشکلی برای استفاده از **کلید RCD سه فاز** در مدار تکفاز وجود ندارد.
در این حالت نیازی به **جمپر کردن** یا **سری کردن پل‌های کلید** نیست. کافی است:

* **یک فاز** را به یکی از ترمینال‌های ورودی کلید متصل کنید.
* **نول** را هم به ترمینال مخصوص خودش وصل کنید.

کلید به صورت نرمال با مقایسه‌ی جریان رفت و برگشت، مدار را محافظت می‌کند.

نکته مهم در نصب تکفاز روی RCD سه فاز

هرچند مدار به‌درستی کار خواهد کرد، اما یک نکته وجود دارد:
بهتر است اتصال فاز و نول **مطابق علائم مشخص‌شده روی بدنه‌ی کلید** انجام شود. چرا؟

* اگر فاز روی ترمینال درست متصل شود، **دکمه‌ی تست (Test Button)** روی کلید نیز به‌درستی عمل خواهد کرد.
* اگر فاز روی ترمینال‌های دیگر بسته شود، مدار همچنان به صورت عادی محافظت می‌شود، اما **عملکرد تست مکانیکی روی خود کلید غیرفعال خواهد شد**.

نمایش شماتیک

در تصویر زیر، نمونه‌ای از یک **کلید جریان باقی‌مانده سه فاز (RCD 3Phase)** نشان داده شده است:

 

روی خوده دیاگرام کلید مشخص می شود با اتصال کدام فاز کلید تست در مدار قرار میگیرد.

مثلا در شکل فوق  ترمینال 7/8/N   با ترمینال 5/6   برای استفاده تکفاز با شرط عملکرد دکمه تست مناسب است.تا اینجا اومدی اگر میخوایی از کلید جریان باقی مانده تکفاز یا RCD  single phase  هم بدونی کافیه اینجا رو کلیک کنی ….

یک راه دیگر هم داره اگر سیم بندی رو مجبور شدی به ترمینال های دیگر متصل کنی میتونی یک پل بزنی مثل شکل زیر

برای اینکه رسالت این پست تموم کنم نکته آموزشی دیگری هم بهتون میگم که نور علا نور بشه به قول معروف!

اون دکمه تست روی کلید چه کار میکنه !؟

با وارد کردن یک مقاومت بین نول و فاز اختلاف جریانی ایجاد میکنه بیشتر از 30 میلی آمپر و موجب قطع مدار میشه دقت کنید نقاط اتصال یکی بالای بوبین هست یکی پایین بوبین. حالا اون مقاومت باید چقدر باشه؟

currents up to 500 mA will cause death if they pass for longer  than 0.5 s

میگه جریان بیشتر از 500 میلی آمپر یا نیم آمپر اگر بیشتر از نیم ثانیه طول بکشه باعث فوت میشه!

مقاومت کلید RCD باید چقد باشد ؟

یک فرمول ساده (قانون اهم ) ولتاژ داریم 230 ولت جریان هم حداکثر باید 30 میلی آمپر باشد یا همون 0.03 آمپر R=V/I    230 تقسیم بر 0.03 حدود 7500 اهم یا 7.5 کیلو اهم  نکته رو گرفتی! اگر ولتاژ عوض بشه مقاومت عوض میشه!؟ بله یعنی  اگر همین RCD رو ببریم در کشوری که ولتاژ کاری و نامیشون 110 ولت  مقاومت تست میشه 110 تقسیم بر 0.03 و میشه حدود 3.5 کیلو اهم.

زمان مجاز تست کلید RCD ؟