محافظ برق چیست؟

محافظ برق یا Voltage Protector تجهیزی است که برای جلوگیری از آسیب تجهیزات الکتریکی در برابر:

• افزایش ولتاژ (Over Voltage)
• کاهش ولتاژ (Under Voltage)
• نوسانات شبکه برق
• قطع و وصل ناگهانی برق
• برخی اضافه‌ولتاژهای لحظه‌ای

استفاده می‌شود.

بسیاری از تجهیزات امروزی مانند:

• تلویزیون‌های LED و OLED
• یخچال و فریزرهای اینورتر
• کولرهای گازی
• سیستم‌های هوشمند ساختمان
• تجهیزات شبکه و دوربین مداربسته

دارای بردهای الکترونیکی حساس هستند و نسبت به تغییرات ولتاژ آسیب‌پذیرند.

تفاوت محافظ چهارخانه و محافظ کنتوری چیست؟

محافظ چهارخانه یا پریزی

این نوع محافظ نزدیک مصرف‌کننده نصب می‌شود.

مثال:

• محافظ تلویزیون
• محافظ یخچال
• محافظ کامپیوتر

مزایا:

✅ نصب آسان
✅ قیمت پایین‌تر
✅ مناسب برای یک یا چند وسیله مشخص

معایب:

❌ فقط همان وسیله را حفاظت می‌کند
❌ ممکن است بعضی مدارهای ساختمان بدون حفاظت باقی بمانند
❌ تعداد زیاد محافظ باعث شلوغی پریزها می‌شود

محافظ کنتوری یا ریلی چیست؟

محافظ کنتوری داخل تابلو برق ساختمان و روی ریل نصب می‌شود.

وظیفه آن:

کنترل ولتاژ کل ساختمان و قطع برق هنگام خارج شدن ولتاژ از محدوده تنظیم‌شده است.

مزایا:

✅ حفاظت کل واحد
✅ نصب داخل تابلو برق
✅ مناسب برای ساختمان‌های جدید
✅ کنترل یکپارچه مصرف‌کننده‌ها

معایب:

❌ برای حفاظت دقیق بعضی تجهیزات حساس، همچنان ممکن است محافظ اختصاصی لازم باشد

چرا باید از محافظ برق استفاده کنیم؟

دلایل اصلی:

۱- افزایش تجهیزات الکترونیکی در ساختمان‌ها

در گذشته بیشتر بارهای ساختمان شامل لامپ و موتورهای ساده بود، اما امروز اکثر تجهیزات دارای برد الکترونیکی هستند.

مثلاً:

• برد یخچال اینورتر
• برد تلویزیون
• برد پکیج
• شارژرها و آداپتورها

به تغییرات ولتاژ حساس هستند.

۲- جلوگیری از آسیب ناشی از افزایش ولتاژ

گاهی به دلیل:

• قطع نول شبکه
• مشکلات شبکه توزیع
• خطاهای داخلی ساختمان

ولتاژ می‌تواند از مقدار استاندارد بالاتر رود و باعث خرابی تجهیزات شود.

۳- حفاظت بهتر در کنار تجهیزات حفاظتی تابلو برق

محافظ برق جایگزین کلید مینیاتوری یا سرج ارستر نیست.

هر تجهیز وظیفه متفاوتی دارد:

آیا استفاده از محافظ در مبحث ۱۳ مقررات ملی ساختمان آمده است؟

در مبحث ۱۳ مقررات ملی ساختمان، موضوع حفاظت تجهیزات الکتریکی و استفاده از تجهیزات حفاظتی مناسب مورد توجه قرار گرفته است.

هدف اصلی این الزامات:

• ایمنی افراد
• حفاظت تجهیزات
• جلوگیری از آسیب ناشی از شرایط غیرعادی شبکه

است.

در طراحی تأسیسات الکتریکی ساختمان باید شرایطی فراهم شود که تجهیزات در برابر خطرات الکتریکی محافظت شوند و انتخاب تجهیزات حفاظتی مناسب بر اساس نوع مصرف‌کننده انجام شود

۱۳-۳-۱-۱۶-۲ حفاظت در برابر اضافه ولتاژ در تأسیسات برق فشار ضعیف ( صفحه 21 مبحث 13 مقرارت ملی ساختمان)

برای حفاظت در مقابل اضافه ولتاژ در تأسیسات برق فشار ضعیف موارد زیر باید رعایت گردد:

الف) برای جلوگیری از اضافه ولتاژ در هادی خنثی، در صورت بروز اتصال بین هادی فاز و هادی خنثی، تجهیزات حفاظتی در مقابل اضافه ولتاژ باید در مدار پیش‌بینی گردد.

ب) قطع هادی خنثی باعث موانع موازی شدن ولتاژ بین فازها و هادی خنثی شده و موجب شکست عایق‌بندی و در نتیجه سوختن لوازم و تجهیزات الکتریکی می‌شود. برای این منظور باید تمهیدات لازم برای پیشگیری از قطع هادی خنثی پیش‌بینی گردد.

تبصره ۱: مسیر عبور و شرایط اجرایی مدارهای برق فشار ضعیف باید به‌طوری در نظر گرفته شود که از احتمال اتصال تصادفی هادی فاز به سیستم اتصال زمین شبکه کامپیوتر و سیستم‌های فناوری اطلاعات (IT) که باعث بروز تغییرات شدید ولتاژ در آن شبکه‌ها می‌گردد، جلوگیری شود.

تبصره ۲: برای حفاظت مصارف برقی سه فاز موتوری و یا سایر مصارف برقی دیگر که قطع فاز و جابجایی فاز به آن‌ها آسیب می‌رساند، بایستی از رله کنترل فاز و یا هر مکانیزم مشابه دیگری استفاده گردد.